Flokkar: Mjaltatækni og bútækni
6. desember 2004

Sogskiptar.

Það er skoðun margra m.a. undirritaðs að atferli mjaltamannsins og aðbúnaður kýrinnar vegi þyngra þegar um er að ræða júgurheilbrigði og líðan hennar heldur en gerð og jafnvel ástand mjaltabúnaðarins. En með vanstilltum búnaði sem er í ólagi og vinnur ekki rétt tökum við mikla áhættu og stefnum júgurheilsu kýrinnar vísvitandi í hættu.

Ef setja ætti upp röð eftir mikilvægi mundi ég byrja á sogskiptinum því hann er heili mjaltana og ræður nudd, mjalta og hvíldarfasa. Ef þessir hlutir gerast ekki nokkurn veginn rétt veldur það til lengri tíma litið of miklu álagi á spenann þ.e. hringvöðvinn og slímhúð spenaopsins verður smá saman fyrir varanlegum skemmdum og þá erum við í vondum málum þar sem hið náttúrulega varnarkerfi kýrinnar er hrunið og við tekur júgurbólga í tíma og ótíma með lyfjaaustri sem sjaldnar og sjaldnar skilar árangri enda verður slíkur speni aldrei heill þó takist með lyfjum að slá á eina sýkingu í byrjun.

Sogskiptar sem koma inn til viðgerðar eru að mestum hluta fullir af skít og loftrásir þeirra stíflaðar. Bóndinn getur því sjálfur ráðið nokkru um ástand þeirra með því að þrífa þá reglulega úr volgu vatni og blása síðan úr loftrásum, ekki of hastarlega svo fóðringar öxulsins hreyfist ekki og þurrka síðan og setja saman á ný, muna bara eftir því að losa ekki skrúfur á hliðum vökvafylltra sogskipta því þá tæmast þeir og þarf þá að vökvafylla undir þrýstingi og það er ekki á allra færi.

Síðan þaf reglulega að láta mæla þá og línurita minnst einu sinni á ári svo hin áríðandi hvíldarfasi sé örugglega réttur. Þvottur sogskiptana sem á undan er lýst á að sjálfsögðu ekki við um elektróníska (rafknúna) sogskipta.

Með því að hlusta reglulega á sogskiptinn getur sæmilega glöggur maður heyrt hvort ástand hans er að breytast og hvort hann slær jafnt í báðar áttir og með því að telja slög hans í tíu sek. hvort hraði hans er réttur. Þeir eiga að slá u.þ.b.10 tvöföld slög á þeim tíma eða 60 tvöföld slög á mínútu. Líka má telja hvert slag og verður talan þá 20 og 120. Einnig heyrist auðveldlega hvort slögin eru eins á báðar hliðar, en dauft slag í aðra áttina en kröftugt í hina bendir til að skiptirinn mjólki ekki vel á daufu hliðina vanalega vegna þess að loftrásin þeim megin er að stíflast af óhreinindum og hvíldarfasinn er þar með orðinn handahófskenndur og veldur það of miklu álagi á spenann þar sem hvíldarstaða milli fasa er afar mikilvæg.

Allir mjólkurframleiðendur eiga að eiga vara-sogskiptir svo hægt sé að senda þá í stillingu og viðgerð ef þörf krefur. Ekki meir um sogskipta að sinni.

Nóv. 2000
Kristján Gunnarsson.