Afhverju er geldstaðan svona mikilvæg?

Flokkar: Sjúkdómar og bústjórn
4. október 2014

Afhverju er geldstaðan svona mikilvæg?

 

Geldstaðan hjá kúm er þeim afar mikilvæg og oft vanmetin hjá mörgum kúabændum í heiminum. Þegar kýrin fer í geldstöðu nær júgurvefurinn nefninlega að endurnýja sig og undirbúa mjólkurframleiðslu komandi mjaltaskeiðs. En þegar júgurvefurinn er einmitt í þessari hvíld, þá geta einnig komið upp sýkingar sem geta valdið þrálátri júgurbólgu þegar líður á verðandi mjaltaskeið.

En afhverju gerist þetta og hvenær er mikilvægast að vera á varðbergi? Það eru tímabilin í geldstöðunni fyrst eftir að kýrin fer í geldstöðu og svo í lok hennar, rétt fyrir burð:

Stuttu eftir að kýrin fer í geldstöðu
– keratín tappinn, sem myndast í spenagöngum og gegnir því hlutverki að loka spenanum á meðan geldstaðan stendur yfir, hefur ekki myndast og því er spenaendinn og spenagangurinn oft opinn á þessu tímabili.
– magn laktóferrin í júgurvefnum er lítið í upphafi geldstöðunnar, en laktóferrin gegnir mikilvægu hlutverki í mótstöðukerfi júgursins gegn árásum frá bakteríum.
– talið er að bakteríur geti auðveldar komið sér fyrir í tómum júgurvefnum, þar sem útskolunaráhrifum mjólkur gætir ekki lengur.
– bakteríum er oft hreinlega komið fyrir í júgurvefnum á þessum tímabili í geldstöðunni af mannavöldum, vegna ónákvæmni í vin-nubrögðum við að meðhöndla kýrnar með geldstöðulyfjum. Hreinlæti við að sprauta lyfi í spena er lykilatriði.

Stuttu fyrir burð
– mótstöðuafl kýrinnar er í ójafnvægi vegna breytinga á vakastarfsemi (hormónastarfsemi) hennar.
– í sumum tilfellum hafa keratín tapparnir leystst upp af sjálfum sér og því er spenaendinn og spenagangurinn óvarinn inngöngu baktería.
– mangið af laktóferrin í júgurvefnum minnkar nú jafnt og þétt af náttúrulegum ástæðum og því verður júgurvefurinn viðkvæmari á ný fyrir árásum baktería.
– áhrif langvirka geldstöðulyfja, hafi þau verið notuð, eru orðin hverfandi og því hamla þau ekki lengur fjölgun á bakteríum.

Vegna þessa mælum við alltaf með í dag að nota spenadýfur fyrstu dagana eftir að kýr byrja að standa í geldstöðu og síðustu dagana fyrir burð. Með því hjálpum við kúnni að verjast því að bakteríur komist upp í júgurvefinn en talið er að lang stærsta hluta júgursýkinga megi rekja til þess að bakteríur fari upp í gegnum spenaenda kúnna.

Október 2014
Snorri Sigurðsson
Þekkingarsetri landbúnaðarins í Danmörku