Flokkar: Ársskýrslur til fagráðs í nautgriparækt 2004
25. mars 2005

Skýrsla um starfsemi RALA á Möðruvöllum í nautgriparækt 2004

 

Starfsemi RALA á Möðruvöllum 2004

 

 

Rannsóknir

 Á rannsóknahlutanum voru tveir fastráðnir starfsmenn eins og undanfarin ár, þeir Bjarni E. Guðleifsson ogÞóroddur Sveinsson. Auk þess var Ingvar Björnsson ráðunautur í hálfu starfi á RALA með aðsetur á Möðruvöllum. Lausráðið starfsfólk var Jónína B. Grétarsdóttir sem sér um veðurstöð og gæðaprófanir á sáðvöru og Kristlaug M. Valdimarsdóttir sem aðstoðaði við tilraunir og fleira.

 

Einstök verkefni sem unnið var að 2004

Sprotabú – þáttur ræktunarskipulags í hagkvæmri fóðuröflun

Markmiðið með sprotabúunum er að skapa traustan grunn fyrir þverfagleg rannsókna-, þróunar-, og sýningaverkefni á bújörðum í fullum rekstri. Sprotabúin eiga að skapa virkari miðlun þekkingar og auka tengsl og vitund rannsóknarfólks varðandi þau vandamál sem bændur glíma við.

Fyrsta verkefnið í þessum flokki heitir “Þáttur ræktunarskipulags í hagkvæmri fóðuröflun” sem hófst árið 2004. Verkefnið á að skoða hvort ástæður kostnaðar við ræktun liggi að einhverju leyti í mismunandi ræktunarskipulagi bændanna eða hvort aðstöðumunur (frjósemi og ræktanleiki lands), fóðurnýting og afurðastig hafi þarna veruleg samverkandi áhrif. Úrlausnarefni verkefnisins er að benda á og kynna raunhæfar leiðir til að lækka framleiðslukostnað við fóðuröflun við ólíkar aðstæður. Í verkefninu eru 8 kúabú á Norður- og Suðurlandi og fyrstu niðurstöður voru kynntar á Fræðaþingi landbúnaðarins í febrúar 2005.

Áhrif niðurfellingar á búfjáráburði á efnanýtingu, ísáðar fræplöntur og smádýralíf

Markmiðið með verkefninu er m.a. að meta ávinning af því að fella mykju niður í svörðinn (ídreifa) á mismunandi árstímum í samanburði við yfirbreiðslu og hvaða áhrif ídreifð mykja hefur á lífslíkur fræplantna og ágang túnamítla og annarra smádýra. Verkefnið er unnið á fjórum bæjum á Norður- og Vesturlandi og hófst vorið 2002 og niðurstöður væntanlegar vorið 2005. Verkefnið var kynnt á Fræðaþingi landbúnaðarins í febrúar 2005 og niðurstöður hafa verið birtar í jarðræktarskýrslum RALA.

 

Grænfóðurtilraunir

Sem hluti af rammaverkefninu Ræktunarkerfi við fjölbreyttar aðstæður sem Framleiðnisjóður styrkir, voru eftirfarandi tilraunir gerðar á Möðruvöllum sumarið 2004; Yrkjaprófanir í repju og korntegundum (bygg, hafrar, rúgur, hveiti) til grænfóðurs. Tilraun með mismunandi blöndunarhlutföll vetrar- hafra og –repju sem sáð er saman. Niðurstöður verða birtar í jarðræktarskýrslum LBHÍ.

 

 

Meðferð vallarfoxgrass

Árið 1999 var farið af stað með tilraun sem skoðar áhrif sláttuhæðar og sláttutíma á endingu vallarfoxgrass. Tilrauninni lauk 2003 verða eftiráhrif meðferðanna mæld. Niðurstöður hafa verið kynntar á Ráðunautafundi 2003 og á bændafundum. Þá hefur verið fylgst með endingu vallarfoxgrass í beitartúnum fyrir mjólkurkýr síðan 1994. Vorið 2003 var lögð út ný vallarfoxgrastilraun sem hefur það að markmiði að skoða áhrif vorsláttar á uppskeru, endingu og fóðurgæði. Niðurstöður hafa verið birtar í jarðræktarskýrslum RALA.

 

Langtíma áburðartilraunir                              

Hefbundnar áburðartilraunir með fosfór og köfnunarefnisáburði sem hafa verið í gangi síðan 1938 annars vegar og 1945 hins vegar. Á Möðruvöllum var einnig stofnatilraun í einæru rýgresi sem hluti af stærri dreifitilraun á vegum RALA. Niðurstöður eru birtar árlega í skýrslu um jarðræktarrannsóknir á vegum RALA.

 

Skýrsluhald búrekstrar

Þetta verkefni hefur verið í gangi síðan 1992 og er oft undirstaða í leiðbeiningastarfi. Eftirfarandi er skráð mælt eða metið; Veðurfar í lofti og láði, ítarleg túnabók fyrir hverja spildu þar sem skráðar eru dagssetningar, áburðarmagn, uppskera, efnainnihald uppskerunnar, efnainnihald jarðvegs og jarðvegsgerð, gróðurfar og gróðurfarsbreytingar. Einnig er beitarferill á ræktuðu landi skráður og beitaruppskera áætluð. Í nautgriparæktinni er skráð fyrir utan það sem fylgir hefðbundnu skýrsluhaldi Bændasamtakanna, dagleg fóðurnotkun, mjólkurnotkun og  fleira. Skýrsluhaldið hefur gefið mikilvægar upplýsingar um næringarefnabúskap kúabúa, nýtingu einstakra næringarefna og fóðurnýtni, þ.e. muninn á milli fræðilegra fóðurþarfa bústofnins og raunverulegrar fóðurnotkunar. Niðurstöður hafa verið kynntar víða, m.a. á Ráðunautafundum og í Frey og eru birtar í áskýrslum tilraunastövarinnar.

Þjónusturannsóknir – gæðaprófanir á sáðvöru

Í fræstofu var unnið að gæðaprófunum á sáðvöru fyrir Aðfangaeftirlit ríkisins, Landgræðslu ríkisins og kornbændur.

Frostþol byggs að vori

Verkefnið hafði það að markmiði að ákvarða frostþol byggs um það leiti sem það er að spíra og á fyrstu blaðstigum þess. Verkefnið er unnið á kalstofunni á Möðruvöllum og er styrkt af Framleiðnisjóði. Niðurstöður voru kynntar á Fræðaþingi landbúnaðarins 2005.

 

Tæknikorn

LBHÍ er í samstarfi við líftæknifyrirtækið ORF um byggkynbætur og er hluti verkefnisins unnin á Möðruvöllum. Sumarið 2004 voru gerðar tvær tilraunir á Möðruvöllum; tilraun til að meta tíðni víxlfrjóvgunar í byggi og tilraun sem á að meta hentuga ræktunarstaði fyrir Golden Promis yrkið sem á að nota til að framleiða lífvirk prótein.

 

Skógvist – líffræðileg fjölbreytni, framvinda og kolefnishringrás íslenskra skóga

Samstarfsverkefni Rannsóknastöðvar Skógræktar Mógilsá (sem er í forsvari), Náttúrufræðistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins Möðruvöllum.  Markmiðið er að greina helstu áhrif skógræktar á kolefnishringrás, jarðvegsþætti og líffræðilegan fjölbreytileika. Meginviðfangsefnið er að afla grunnþekkingar um vistkerfi íslenskra skóglenda og þeim breytingum sem eiga sér stað á lífríkinu við skógrækt. Rannsóknirnar beinast að birki­, lerki­ og stafafuru­ eða sitkagreniskógum á Austur- og á Vesturlandi. Ofangreindar trjátegundir eru mest notuðu tegundir í skógrækt á Íslandi. Viðfangsefni RALA er að rannsaka ánamaðkasamfélagið í mismunandi skóglendum. Verkefnið hófst 2003 og og líkur 2004 og er styrkt af RANNÍS.

 

Búrekstur

Engar stórvægilegar breytingar voru á búrekstrinum. Brynjar Finnsson hefur verið bústjóri frá haustinu 1999.

Framkvæmdir

Stærsta framkvæmdin á árinu var framhald á lagningu nýs vegar frá Dalvíkurvegi að Möðruvöllum. Auk þess var sett bundið slitlag á plön við fjós. Þá var lögð hitaveita í öll hús á Möðruvöllum.

Fóðuröflun

Á vegum tilraunabúsins eru eingöngu nautgripir en þar að auki sér það um fóðuröflun fyrir bústofn starfsmanna, prests og Sauðfjársæðingastöðvar Norðurlands. Á þeirra vegum eru um 20 sæðingahrútar, 30 vetrarfóðraðar kindur og 18 hross. Eins og áður er getið er haldið all ítarlegt skýrsluhald um fóðuröflun. Ítarlegar niðurstöður eru kynntar árlega í jarðræktarskýrslum RALA og skýrslu tilraunastövarinnar (í Ársriti BSE).

 

Vegin uppskera á Möðruvöllum af ræktuðu landi sumarið 20041)
Ha Kg þe./ha FE/ha FE/kg þe.
1. sláttur 44,4 3362 2843 0,85
-staðalfrávik (milli túna) 1221 936 0,05
2. sláttur 38,2 2236 1715 0,77
-staðalfrávik (milli túna) 776 690 0,04
3. sláttur 17,7 561 405 0,72
-staðalfrávik (milli túna) 1.094 789 0,01
Nögur og dreifar 42,4 406 301 0,74
-staðalfrávik (milli túna) 945 712 0,01
Korn uppskera 6,8 5234 6229 1,19
Bygghálmur (hirtur) 6,8 2676
Beit 2) 13,5 2395 2155 0,90
-staðalfrávik (milli spildna) 1729 1556
Vegið alls (fyrir utan hálm) 56,3 5858 5028 0,86
1) Hér er í fyrsta skiptið skráðar hirtar nögur og dreifar í uppskeru. Hins vegar var hreinsað af óábornum túnum sem tekin voru úr ræktun og er sú uppskera ekki meðtalin hér. Alls voru hirtar 125 rúllur (um 32 þurrefnistonn) af þessum túnum sem ætlaðar eru í útigangshross. Um 40 þurrefnistonn af óábornu engjaheyi var rúllað af nágranna og hirt og eru þau hey ekki meðtalin í uppskerutölum.
2) Beitaruppskeran er áætluð útfrá fóðurþörfum kúnna miðað við mjólkurframleiðslu, áætlaðri meðallífþyngd og 10% álagi á viðhaldsþarfir. Hey og kjarnfóður gefið á beitartímanum dregið frá.

 

 

Heildarfóðuröflun á Möðruvöllum
2002   2003   2004
tonn þ.e. Fem tonn þ.e. Fem tonn þ.e. Fem
1. sláttur 248 189.534 199 164.637 149 126.222
2. sláttur 98 76.217 79 63.001 85 65.523
3. sláttur 37 28.322 10 7.161
Nögur og dreifar 17 12.742
Grænfóður til sláttar 0 0 0 0 0 0
Korn uppskera 8 9.247 23 26.302 36 42.354
Beit 35 31.120 33 29.358 32 29.098
Heimaaflað fóður alls 389 306.118 372 311.619 330 283.099
Kjarnfóður aðkeypt 46 51.870 41 41.000 22 22.412
-aðkeypt fóður % 11% 14% 10% 11% 6% 7%
Samtals 435 357.988 413 357.539 352 305.511

 

Bústofn

 

Bústofn í lok árs                           2001                             2002                       2003                       2004

Árskýr                                                    36,5                             37,9                         34,4                    39,6

Meðalaldur, ár                                         4,5                               4,6                           4,5                      4,3

Nýliðunarhlutfall, %                              22                               23                            20                       40

Mjólkurkýr                                              40                               33                            35                       41

Kvígur eldri en 3 mánaða                      32                               43                           51                        55

Naut eldri en 3 mánaða                          36                               32                           35                        17

Mjólkurkálfar        -kvígur                       7                                 6                             4                          2

-naut                           3                                 3                             5                          6

Nautgripir alls um áramót                    118                             117                         130                        121

 

 

Frjósemin                                2001                                 2002                          2003                       2004

Bil milli burða, dagar                 398                                     374                             398                       400

Sæðingar á hverja kú                    2,15                                    1,95                             1,58     1,58

Kálfaafföll við burð, %               17,1                                      0,0                               4,9                   23,1

 

Afurðir

Mjólk alls, kg                        193.809                   221.018                                   188.788                   208.966

Innlögð mjólk, %                           88                            91                                            89                            90

Mjólk kg/árskú                         5.299                      5.837                                        5.489                      5.393

Meðalfita í tanki, %                        3,97                        3,81                                           3,85                        4,04

Meðalprótein í tanki, %                  3,35                        3,33                                           3,29                        3,33

Meðalfrumutala í tanki        275.000                   261.000                                   304.000                   240.000

Alikálfar, kg                                                                                                                                                  377

Ungnautakjöt, kg                     4.428                       2.743                                       2.296                       8.611

Kýrkjöt, kg                                3.813                       2.961                                       2.341                       2.110

Selt á fæti                                          2                              0                                              1                              1

 

Fargaðar kýr                              

Meðalaldur, ár                               5,18                       4,40                                           5,06                           5,18

Meðaltími í framleiðslu, ár            2,53                       1,63                                           2,54                           2,54

Meðalaldur við fyrsta burð, ár    2,65                       2,77                                           2,51                           2,64

Meðalæviafurðir, kg              12.663                   8.582                                      14.183                       14.617